English | Deutsch | Français | Italiano | Español | Dansk | Svenska | فارسی


مصاحبه با يک فعال سياسى در آذربايجان / کارآن لاین
[سیاسی] از زمان آمدن آقاى احمدى‌نژاد به قدرت اين احساس روز به روزبيشتر ميان اقوام ايرانى تقويت مى‌شود که ايشان از نوعى از ناسيوناليسم عقب‌مانده و متحجر ايرانى دفاع مى‌کند و در آن جهت، سياست‌هاى خودش را پيش مى‌برد. براى او اقوام با ويژگى‌هاى متفاوت از فارس‌ها مفهوم ندارد. در واقع در دوره احمدى‌نژاد سياست "امت سازى“ بسيار افزايش يافته است

مصاحبه با يک فعال سياسى در آذربايجان

مصاحبه‌کننده علی صمد


از زمان آمدن آقاى احمدى‌نژاد به قدرت اين احساس روز به روزبيشتر ميان اقوام ايرانى تقويت مى‌شود که ايشان از نوعى از ناسيوناليسم عقب‌مانده و متحجر ايرانى دفاع مى‌کند و در آن جهت، سياست‌هاى خودش را پيش مى‌برد. براى او اقوام با ويژگى‌هاى متفاوت از فارس‌ها مفهوم ندارد. در واقع در دوره احمدى‌نژاد سياست "امت سازى“ بسيار افزايش يافته است


* سوال: لطفاً توضيحاتى در خصوص حوادث اخير آذربايجان ارائه دهيد؟

* جواب: فکر مى‌کنم بعد از گذشت تقريباً دو هفته از اعتراضات ترک‌هاى آذربايجان، ديگر همه به‌خوبى از نحوه شروع و موضوع اعتراضات باخبرهستند و من به تکرار مکررات نمى‌پردازم. تنها سعى مى‌کنم به اختصارو نيز به شكل عام به مشکلات اقتصادى و مطالبات اجتماعى، سياسى و فرهنگى و دغدغه‌هايى که در اين عرصه‌ها وجود دارد، توجه دهم. به‌عنوان نمونه مى‌توان از خواسته‌هاى جوانان نسبت به اشتغال، آزادى‌هاى فردى، آينده مبهم وغيره نام برد. در واقع همه اين موارد مى‌توانند باعث ايجاد اعتراضات و تحرکات وسيع در مناطق مختلف کشور و به‌ويژه در آذربايجان شود.
خب همه مى‌دانيم که با آمدن احمدى‌نژاد به قدرت يک سرى توهمات ايجاد شد. او به زعم خودش مى‌خواست سيستم اقتصادى را دگرگون کند. تمام هم وغم او اين بود که نيروهاى خودى را که وابسته به سپاه و جناح‌هايى بودند که با او همکارى مى‌کردند، وارد بنگاه‌هاى اقتصادى کند. البته با آمدن او يک سرى کندى‌ها و توقف‌ها در فعاليت‌هاى اقتصادى ايجاد شد و اين برآمار بيکاران افزود و باعث افزايش نگرانى‌ها در ميان مردم گشت. چنين وضعيتى به ويژه براى آذربايجانى‌ها که همواره به عنوان نيروى کار به مناطق ديگر مى‌روند، باعث ايجاد يک سرى فشارها و مشکلات در مناطق و شهرهاى آذربايجان شد. در حوزه عمرانى رکود افزايش پيدا كرد. به نظرم يکى از دلايل اصلى حوادث اخير آذربايجان مى‌تواند اين باشد. البته متغيرهاى مهم ديگرى چون خواست‌هاى فرهنگى و تاريخى در اين اعتراضات نقش داشته‌اند. اگر بخواهم روشن‌تربگويم حساسيت‌هاى فرهنگى در ميان آذربايجانى‌ها بسيار قوى است.
ما آذربايجانى‌ها علاقمند نيستيم که به ما توهين كنند. در ضمن اين احساس درما ترک‌هاى آذربايجانى وجود دارد که با آمدن جمهورى اسلامى و مشخصاً ازشروع دوران سازندگى رياست جمهورى رفسنجانى تبعيضات آشکارى در تزريق بودجه عمومى کشور به مناطق مختلف ايران به‌وجود آمد واين سوال درميان ما آذربايجانى‌ها مطرح است که چرا بى‌جهت بودجه کمترى به اين مناطق اختصاص مى‌يابد و چرا روز به روز فعاليت‌هاى عمرانى در آذربايجان كاهش مى‌يابد؟ و چرا بيشتر مناطقى چون اصفهان و يزد مورد توجه حکومت اسلامى ايران قرار مى‌گيرد؟ از زمان آمدن آقاى احمدى‌نژاد به قدرت اين احساس روز به روزبيشتر ميان اقوام ايرانى تقويت مى‌شود که ايشان از نوعى از ناسيوناليسم عقب‌مانده و متحجر ايرانى دفاع مى‌کند و در آن جهت، سياست‌هاى خودش را پيش مى‌برد.
براى او اقوام با ويژگى‌هاى متفاوت از فارس‌ها مفهوم ندارد. در واقع در دوره احمدى‌نژاد سياست "امت سازى“ بسيار افزايش يافته است. شايد در واقع او مى‌خواهد "امت اسلام" را با "امت فارس" يکى کند. اين مجموعه به نظرم باعث اعتراضات اخير درميان آذربايجانى‌ها شده است. در چنين جوى انتشار کاريکاتور روزنامه "ايران" کمک کرد که چنين سطح وسيعی از اعتراض به شكل علنى در ميان آذربايجانى‌ها گسترش پيدا كند. يعنى اينکه درآذربايجان آمادگى براى اعتراض گسترده وجود داشت و در واقع کاريکاتور روزنامه ايران بهانه‌اى براى ابراز اعتراض علنى به تبعيضات موجود حکومت اسلامى نسبت به مناطق قومى چون آذربايجان بوده است.
اگر بخواهيد روشن‌ترتوضيح دهم، مى‌توانم بگويم که وقتى حکومتى استاندارد هاى حکومتى را رعايت نمى‌کند يعنى در اعمال مديريت کلان خوب عمل نمى‌کند. خب اين مشکلات فراوانى را براى جامعه و به ويژه مناطق قومى ايجاد مى‌کند. البته اين مشکلات مديريت کلان با توجه به وضعيت هر منطقه مى‌تواند آثار زيانبار و متفاوتى را بجا بگذارد. اين عدم مديريت به اشکال گوناگون در جامعه بازتاب مى‌يابد. مثلاً در کردستان به‌دليل وضعيت اقتصادى، سياسى و تبعيض‌هايى که در حوزه فرهنگى توسط حکومت اعمال مى‌شود، باعث مى‌گردد که عمق مطالبات در عرصه‌هاى مختلف وبه‌ويژه سياسى افزايش بيابد. اما در برخى از مناطق فارس زبان شايد به دليل وجود برنامه‌ى اقتصادى خوب، طرح اين نيازها پاسخ ندهد و بيشتر آزادى‌هاى فردى نقض شده يا مشكلات ديگر به يک عبارت ايجاد حساسيت كند.
تجربه اعتراضات اخير گوياى اين است كه در مناطقى چون آذربايجان عوامل فرهنگى خيلى سريع‌تر مى‌توانند به يک انگيزه براى حرکت و اعتراض تبديل شوند. زيرا مشکلات و تبعيضات فرهنگى قدرت و ظرفيت فراگيرشدن را درآذربايجان دارند. مثلاً توهين به زبان يک منطقه يا توهين به باورهاى دينى خيلى سريع مى‌تواند باعث ايجاد تحرکات و اعتراضات مردم مناطق قومى شود تا مشکلات اقتصادى! پس اگر بخواهم خلاصه کنم در مناطقى که محروميت‌هاى زيادى وجود دارد و يا اينکه ويژگى‌هاى منطقه‌اى و فرهنگى دارند اين گونه مسائلى که پيش‌ترمتذکر شدم سريع‌تر و بهتر بازتاب مى‌يابند. از يکسال گذشته همه اعتراضات و تحرکاتى که درايران ما شاهدش هستيم بيشتر در مناطقى اتفاق افتاده که در آنجا تفاوت‌هاى فرهنگى با مرکز وجود دارد و دولت احمدى‌نژاد دائما" با سياست هاى خود بر اين شكاف‌ها و تبعيض‌ها افزوده است.

* سوال: متذكر شوم كه همه شواهد موجود در آذربايجان حاكى از اين مى‌باشد كه نيروهاى دمکرات و آزاديخواه آذربايجانى نقش اساسى دراين تجمعات داشته‌اند. با اين حال مى‌خواستم نظر شما را جويا شوم كه اعتراضات اخير در آذربايجان چگونه حرکتى بوده است؟ بيشترخود بخودى و خودجوش و يا كسى يا نيرويى اين اعتراضات را رهبرى كرده است؟

* جواب: با توجه به مواردى که متذکر شدم به نظرم نيروهاى مختلفى در راه انداختن اين حوادث نقش داشته‌اند. اکثر جنبش‌هاى سياسى - اجتماعى ايران از مشروطه تا امروز همواره از تبريز يا از آذربايجان تغذيه شده است و مى‌توانم به جرات بگويم که آذربايجانى‌ها هميشه دراين جنبش ها نقش بسيار اساسى داشته‌اند. پايگاه همه گروه‌هاى اصلى بعد ازانقلاب، فدائيان، مجاهدين، مليون وغيره همواره در آذربايجان بوده است. وجود پلوراليسم و تنوع فکرى در آذربايجان همواره قوى بوده است و تنها يک جريان نمى‌تواند رهبرى اين حرکت‌هاى انجام شده را به‌تنهايى به عهده داشته باشد. هرچند كه من هم با ارزيابى شما در اين خصوص كه حرف اول را در اعتراضات اخير، دمكرات‌هاى طرفدار حركت‌هاى مدنى به روش مسالمت‌آميز زدند. مثلاً در چند سال اخير طرفداران فدراليسم در بخش‌هاى مختلف آذربايجان خوب فعاليت وعمل کرده‌اند.
اگر بخواهم مشخص‌ترصحبت کنم در واقع موتور حرکت اصلى اعتراضات اخير از دانشگاه آغاز شد. در دانشجويان طيف‌هاى مختلفى وجود دارند که بخشى طرفدار فدراليسم، بخشى طرفدار مطالبات خيلى کلان فرهنگى، چون آموزش زبان ترکى آذربايجانى، راه‌اندازى مدارس، شبکه تلويزيونى و راديو به زبان آذربايجانى، بخشى هم پان‌تركيست هستند. دو بخش اول بيشترين تاثير را درجهت هرچه بيشتر مدنى کردن خواسته‌ها به صورت مسالمت‌آميز دارند. پان‌ترکيست‌ها هم در اين اعتراضات شرکت دارند و شعارها و برخوردهاى راديكال و تند دارند. يک نکته ديگر را شايد مناسب باشد متذکر شوم که در آذربايجان جنبش کارگرى به‌دليل واردات بى‌رويه از چين با مشکلات اساسى زيادى در مراکز کارگرى مواجه است و نيز آذربايجانى‌هايى که در مناطق حاشيه تهران و شهرهاى بزرگ زندگى مى‌کنند همواره تبعيض و تحقير را به انحاى مختلف توسط حکومت اسلامى ايران، احساس مى‌کنند و همه اين موارد مى‌تواند به وسيع‌تر کردن اين حرکت‌هاى اعتراضى يارى رساند.

* سوال: شما در صحبت‌هاى خود متذكر شديد بخشى از فعالين ترک آذربايجانى خود را پان‌ترکيست معرفى مى‌کنند. در حرکات اخير در مناطق آذربايجان مدام به شعارهاى تند برعليه فارس‌ها، كردها وارمنى‌ها پرداختند و سعى كردند کلاً جهت‌گيرى حرکت‌هاى اعتراضى را برعليه فارس‌ها بکشانند و با شعارهاى“شونيسم فارس"، "فاشيسم فارس" و غيره به اختلاف ميان اقوام گوناگون در ايران دامن بزنند. آنها جورى تبليغ و فعاليت مى‌كردند كه گويا همه بدبختى‌ها، محروميت‌هاى اقوام مناطق مختلف ايران، توسط فارس‌زبانان انجام گرفته است.. البته اين را هم متذكر شوم كه اقليتى پان‌ايرانيست و ناسيوناليست نيز در تحريك و دامن زدن به اختلافات در اينور قضيه فعال بودند. خوشبختانه اين دو جناح افراطى (پان‌تركيست‌ها و پان‌ايرانيست‌ها) نتوانستند سياست‌هاى تفرقه‌آميز و مضر خود را پيش ببرند. لطفاً نظرتان را در اين خصوص بفرمائيد؟

* جواب: اين برخوردها و عكس‌العمل ها به نظرم بحث جديدى نيست. اين شعارهاى انحرافى همواره بوده است و به نظرم بيشتر يک بحث قديمى است. شايد تاريخ آن به زمان رضاشاه برگردد. درواقع به‌دليل وجود يک قدرت مرکزى اقتدارگرا که در راسش رضاشاه قرار گرفت اين بحث‌ها مطرح گرديد. ترک‌هاى آذربايجانى اين نظر را داشتند که رضاشاه مى‌خواهد همه اقوام تشکيل‌دهنده ايران را در داخل حکومت مرکزى ادغام کند و ويژگى‌هاى فرهنگى و تاريخى آنها را ناديده بگيرد. شايد سابقه طرح اين بحث‌هاى تند از آن دوره سرچشمه گرفته باشد. آذربايجان اين احساس را داشت که سهم زيادى در قدرت مرکزى قبل از سلسله پهلوى در ايران در اختيارش بود و با آمدن حکومت رضاشاه وزن آنها در قدرت مرکزى بسيار کاهش پيدا کرد. حتى يکسان‌سازى اقوام در اين دوره آغاز شد. شايد چون اين تغييرات درست توضيح داده نشده، باعث ايجاد مشکلات شده است.
اين واقعيت دارد که در هر دوره تاريخى به دلايل گوناگون اين شعار مجدداً جان تازه‌اى مى‌گيرد. هرچند که امروز تنها اقليتى بسيار محدود از ترک‌هاى آذربايجانى اين شعارهاى انحرافى را سر مى دهند. از نظر من اين اعتراضات بيشتر جنبه عکس‌العملى دارد. ترک‌هاى آذربايجانى نشانه‌هايى از تبعيض را با فارس‌ها مى‌بينند و در هنگام طرح مشکلات فرهنگى بخشى به‌جاى پرداختن به تبعيضات، محدوديت‌ها و طرح درست مطالبات مدنى به موضوع "شوونيسم فارس"، مى‌پردارند. از طرف ديگر اين را هم متذكر شوم كه يک اقليت ناسيوناليست از فارس‌ها به طرح اين شعارها در مناطق ملى دامن مى‌زنند. البته در اين ميان به نقش جمهورى اسلامى که مشخصاً با سياست امت‌سازى خود بيشتر به پان‌عربيسم نزديک است تا پان فارسيسم، نبايد كم توجهى كرد.
جمهورى اسلامى در اين سال‌هاى گذشته علاقه زيادى نشان داده که ادبيات و فرهنگ عرب را وارد ايران کند و جانبدارى‌هاى غير منطقى از جنبش‌هاى افراطى چون فلسطين، لبنان و غيره انجام داده و مى‌دهد. اقوام مناطق مختلف ايران وقتى اين سياست‌هاى تبعيض‌آميز را مى‌بينند اين سوال برايشان پيش مى‌آيد که چرا بودجه کشور به عرب‌های ديگر کشورها اختصاص پيدا مى کند، ولى به اقوام ايرانى از جمله عرب‌های کشورمان توجه صورت نمى‌گيرد و اين واقعيت مدام در ميان ما مطرح مى‌شود که احمدى‌نژاد مهرورزى خود را نصيب عرب‌های خارجی و کينه‌ورزى خود را سهم اقوام ايرانى به‌ويژه آذربايجانى‌ها مى‌کند. در برنامه‌هاى تلويزيونى همواره آذربايجانى‌ها و اقوام ديگر را مسخره مى‌کنند و با آنها برخوردهاى توهين‌آميز دارند و موضوع کاريکاتور به عنوان يکى از موارد کوچکى است که برعليه ترک‌هاى آذربايجانى در کشور انتشار مى‌يابد.

* سوال: به نظرتان آيا دامن زدن به اختلاف و تفرقه ميان مناطق ملى باعث تضعيف مبارزات آنها نمى‌شود؟ جمهورى اسلامى در اين عرصه چگونه عمل مى‌كند؟ اپوزيسيون چه سياستى در قبال حركت‌هاى اعتراضى اخير مى‌بايست اتخاذ كند؟

* جواب: بله وجود اختلاف و دامن زدن به آن مى‌تواند به اين جنبش ضربه زند و من به عنوان يک ترک آذربايجانى ضرورى مى‌دانم تاكيد كنم که اکثريت آذربايجانى‌هاى ترک‌زبان برعليه ديگر اقليت‌هاى قومى و مذهبى عمل نمى‌کنند بلکه خودمان را همسو با اقليت‌هاى کرد، بلوچ، ترکمن، عرب و غيره مى‌بينيم و رابطه و فعاليت متحد و صميمانه براى طرح مطالبات مشترک بيش از هرچيزى براى ما اهميت دارد. به نظرم آذربايجانى‌ها با ديده مثبت به ارتباط با اقليت‌هاى ديگر ايرانى مى‌نگرند.
اکثريت ترک‌هاى آذربايجانى، زبان مدنى و مسالمت‌آميز را که در آن حقوق شهروندى، فرهنگى و اجتماعى همه اقوام ايرانى مد نظر باشد، در راس خواسته‌هاى خود قرار داده‌اند. در اينجا نبايد به دام سياست‌هاى تفرقه‌آميز و توطئه‌آميز حکومت ايران افتاد. و در برابر عوامل نفوذى آنان و طرح شعارهاى تندروانه که باعث ايجاد تزلزل در فعاليت‌هاى مدنى و مسالمت‌آميز حرکت‌هاى آذربايجانى‌ها مى‌شود، مى‌بايست به شدت ايستاد. به نظرم نيروهاى سياسى در اپوزيسيون خارج و داخل كشور بايد از کليت اين جنبش حمايت همه‌جانبه کنند و به دفاع از خواست‌هاى بر حق آنان بپردازند.

* سوال: از نظر شما اعتراضات اخير در آذربايجان بيشتر چه نوع حرکتى (سياسى يا فرهنگى يا هردو) بوده است؟

* جواب: چون جمهورى اسلامى به نوعى ويژگى‌هاى يک حکومت تماميت‌خواه را دارد، هر حرکت اعتراضى که عليه هر بخش از برنامه‌هاى جمهورى اسلامى صورت گيرد به عبارتی از ماهيت سياسى برخوردار مى‌شود. زيرا مجموعه حاکميت را نشانه مى‌گيرد. به نظرم بار سياسى اين جنبش بسيار قويتراز بار فرهنگى آن است. هر چند که اين حرکات به بهانه فرهنگى صورت گرفته باشد. اين واقعيت دارد که امکان سازماندهى توده‌هاى ترک‌زبان آذربايجانى با انگيزه‌هاى فرهنگى بيشتر امکان‌پذير است. رژيم جمهورى اسلامى همواره بيشتر در بخش سياسى، نيروهاى امنيتى و سرکوبگر خود را متمرکز کرده است. اما آذربايجانى‌ها با سازماندهى در عرصه‌هاى فرهنگى توانستند مطالبات دمکراتيک و مدنى خود را در سطحى وسيع مطرح سازند و حکومت اسلامى ايران به شدت در اين اعتراضات غافلگير شد.

* سوال: آيا طرح خواست‌هاى قومى و فرهنگى به تنهايى مى‌تواند به جنبش دمکراسى‌خواهى در کل کشور يارى رساند؟

* جواب: با توجه به ويژگى جمهورى اسلامى که پيش‌تر متذکر شدم در واقع حکومت در تمام عرصه‌هاى عمومى و خصوصى مى‌خواهد مدل ارائه دهد. در مسائل اقتصادى، اجتماعى، فرهنگى همه سياست‌هاى آن در جهت تبعيض و شکاف در کشور ميان مناطق مختلف است. پس هرحرکتى که برعليه هر بخش از برنامه‌هاى جمهورى اسلامى صورت گيرد در واقع به تقويت جنبش دمکراسى‌خواهى در کشور کمک خواهد کرد. البته به شرطى که شيوه حرکت مسالمت‌آميز و مدنى و به‌دور از خشونت صورت گيرد.

* سوال: به نظر شما سرانجام، حرکات اعتراضى آذربايجانى‌ها به کجا خواهد رسيد؟

* جواب: به نظرم پاسخ به اين سوال تا حدودى دشوار است. اگر نيروهاى سياسى در ايران و خارج از کشور و فعالين دمکرات در مناطق ملى نتوانند ميان مطالبات اين جنبش با جنبش سراسرى پيوند ايجاد کنند، امکان اين وجود دارد که اين جنبش به شکل سختى توسط ارگان‌هاى نظامى و امنيتى رژيم سرکوب شود. اين جنبش بايد با جنبش سراسرى پيوند بخورد. فعالين سياسى و احزاب بايد ازمطالبات دمکراتيک آنها حمايت همه‌جانبه کنند. اگر چنين حمايتى صورت نگيرد، اين جنبش به انحراف کشيده خواهد شد و در چنين شرايطى توسط جمهورى اسلامى سرکوب و قتل عام مى شود. در ضمن بايد سياست نيروهايى را که در آمريکا و جمهورى آذربايجان هستند و مى‌خواهند از اين جنبش بهره‌بردارى يا سوء استفاده کنند، افشاء کرد.
واقعاً نگرانى من اين است که سرانجام اين حرکت به کجا خواهد رسيد. البته اين صحت دارد که اکثريت حرکت‌هاى اعتراضى اخير به شکل مدنى و مسالمت‌آميز صورت گرفته است. اما جمهورى اسلامى از طريق نفاق سعى دارد ميان فعالين اين جنبش فاصله ايجاد کند و به يک عبارت، سمتگيرى حرکات اعتراضى را هرچه بيشتر راديکال کند. چنانچه گفتم حکومت در حرکات اعتراضى اخير غافلگير شد و فعلاً به چگونگى سرکوب اين جنبش مى‌انديشد. بايد همه‌جانبه نيروهاى دمکرات، ملى و چپ ايران در داخل و خارج از کشور به صورت مشترک به کمک اين جنبش روى آورند. زبان مشترک اپوزيسيون ايران در جهت دفاع از خواست هاى دمکراتيک اقوام ايرانى، مى‌تواند به تقويت چنين حرکاتى منجر شود و به يک عبارت امکان پيوند خوردن اين جنبش با جنبش‌هاى دمکراسى‌خواهى سراسرى هرچه بيشتر مهيا شود. من توجه مى‌دهم که اگر اين جنبش سرکوب شود، سرخوردگى وسيعى به‌وجود خواهد آمد واين براى جنبش دمکراتيک و سراسرى ايران فاجعه‌بار خواهد بود.

با تشکر از شما که وقتتان را در اختيار ما قرار داديد.

على صمد خرداد ۱۳۸۵

اضافه شده توسط سیامک فرید | ۲:۳۴ ۸۵/۳/۲۱


ارسال نظر برای تمامی بازديدکنندگان، بدون ثبت نام آزاد است.
نام:
ايميل يا آدرس وبلاگ: (لطفاً فقط يکی را وارد کنيد)
شکلک: smile wink wassat tongue laughing sad angry crying biggrin blink ninja unsure 
پيام:
مشخصات من را نگه دار | مشخصات من را از یاد ببر